نظریه مکتب شعر دینی در ایران

مقالات ، نقدها و یاداشت های استاد سیدعلی اصغر موسوی پیرامون مکتب شعر دینی

مقاله

 

مکتب شعر دینی

        مفاهیم شعر دینی                           استاد سید علی اصغر موسوی

**********************************************************************

 

1: شعر دینی: شعر دینی در هر نقطه از جهان یک معنایی دارد!

در ادیان توحیدی مفهوم الهی و در ادیان بومی و هند و چینی مفاهیم مشترک انسانی و الهی دارد که مخلوطی از افسانه و دین است!
اما در دین اسلام، شعر دینی یعنی؛ شعر توحیدی اسلامی، که از پارامترهای معارفی قرآن و سیره و روش حضرت پیامبر(ص) بهره می گیرد، که در انواع کلامی و عرفانی و مناقبی آن می توان آن را به خوبی دید! شعر دینی، شاعر و مخاطبین اش را به رعایت حقوق خداوند، مخلوقات، پیامبران و پیشوایان راستین دین و اخلاق وامی دارد!و شعر ولایی بارزترین نمونه آن در دیگر مکاتب ادبی است!

2: تفاوت شعر دینی و سکولار در این است که به دلیل توجه هنرمند به هنر ناشی از آرمان های است و متاثر از تاثیرات اخلاقی دین و شعر سکولار تنها متاثر از هنر برای هنر است، که می تواند یا ذوقی باشد یا تفریحی که تنها برای سرگرمی و خودنمایی هنری فردی باشد. یا این که برای اهداف سیاسی و اجتماعی، هنر و ادبیات را وسیله قرار داده باشد معمولار ماندگاری آثار هنر دینی در تاریخ بیشتر از نوع سکولار آن بوده، که این آثار در تمدن های مصری – هندی و چینی و اروپایی به چشم می خورد که از انواع سکولار آن که از رنسانس پدید آمده اند – قابل تمایز است.

5. مهم ترین موضوعات و مشخصات شعر ولایی:

1: رعایت حقوق خداوند، به عنوان آفریننده ادراک و اندیشه الهی

2: رعایت حقوق اهداف و آرمان های دین اسلام و ولایت معصومین اثنی عشری(علیهم السلام) یا همان شأن ممدوحین

3: تبیین،تبلیغ و پرداختن به زیبایی شناسی ولایی که قرآن و معصومین به تشریح آن پرداخته اند.

4: استفاده از ابزار هنر – شعر – برای شناساندن معارف اهل بیت(ع).

5: ایجاد تفاوت میان خرافات و واقعیت ها که از افکار اساطیری و افسانه ای ناشی می شوند و شعر ولایی محو اصلی آفرینش و اتفاقات آن را خدا می داند و بس!

6: تاثیرات شعر ولایی بر دیگر مکاتب: از آغاز حضور حضرت علی بن موسی الرضا در     ایران (مرو) و تاثیر انفاس قدسی ایشان بر علوم اسلامی ایران، شیوه و نگرش های تازه ای در ادبیات و هنر ایران به وجود آمد و بالاترین مکتب به وجود آمده مکتب شعر دینی ایران بود که باعث پیدایش مکتب خراسانی با شعرای بزرگی همچون رودکی –

حکیم کسایی مروزی (341-394 )

دست از جهان بشویم، عز و شرف نجویم

مدح و غزل نگویم، مقتل کنم تقاضا

میراث مصطفی را، فرزند مرتضی را

مقتول کربلا را، تازه کنم تولا

آن میر سر بریده، در خاک خوابنیده

از آب ناچیده گشته اسیر غوغا

***

حکیم فردوسی طوسی – اسدی طوسی  و ابوالفتح بندار بن ابونصر رازی(ولادت 401)

گر، به دل حب آل حیدرته           ساقی آب، حوض کوثرته

تا، تاج ولایت علی بر سرمی          هر روز، ز روز پیش تر، خوش ترمی

شکرانه ی این که میرِ دین حیدرمی      از فضل خدا و منت مادرمی

***

 غضایری رازی (ولادت 426)

بهین خلق و برادرش، دختر و دو پسر     محمد و علی و فاطمه، حسین و حسن

مرا شفاعت این پنج تن پسنده بود           که روز حشر، بدین پنج تن، رسانم تن

و ناصر خسرو قبادیانی (مبلغ مذهب شیعه اسماعیلی)، سنایی غزنوی و یا دیگر شاعرانی که ناشناخته ترند، همچون: ادیب صابر، ترمذی – قوامی رازی، سوزنی سمرقندی و ... . نیز  متأثر از علاقه‌مندی به خاندان عصمت و طهارت بود. و مکتب آذربایجانی و شعر نظامی و بعد از آن مکتب شعر فارس – شیراز – با دوستان مسلم آن سعدی و حافظ و کتب اصفهانی و صائب و سبک هندی و بازگشت شعر معاصر شد!

 حتی در ادبیات قاره ای را تحت تاثیر قرار داد از تمدن هند و چین تا تمدن بیزانسی و قسطنطنیه ای که هنوز هم آثار آن علی رغم دین زدایی فراماسون ها – باز هم قابل دیدن است!
به طور کلی مکتب شعر ولایی باعث پیدایش ادبیات پایداری در کشورهای مختلف با سبک های مختلف و گویش های مختلف شد!
****

 8 :آسیب شناسی: با توجه به پیدایش نظرات جدیدی در حوزه ادبیات غربی و نسل های جدیدی که نوعی ادبیات تلفیقی از سکولار و دینی به وجود آورده اند؛ ردپای چنین نگرشی امروزه در ادبیات منظوم و منثور ما نیز دیده می شود که بیشتر در شعر جوان قابل پی گیری است!

بیشترین آسیبی که امروزه شعر معاصر از این نوع نگرش می بیند، الفاظی بیش از حد و توصیفات غلوآمیز شاعران جوان برای رسیدن به نام آوری است که اغلب محتوا را فدای فرم می کنند. معمولا مرز فیزیک و متافیزیک در این ادبیات بسیار باریک است که حتی گاهی جا به جا می شود، در صورتی که طبق تعاریف شعر دینی و ولایی، شعر ولایی باید تهی از افسانه و اساطیر باشد و حد و مرزی در میان خدا و انسان و اولیاء خدا با دیگران است.

                                                            ادامه دارد ….. انشا الله

  
نویسنده : مدیریت وبگاه های استادسیدعلی اصغرموسوی ; ساعت ۱:٢٠ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۱٢/٢
comment نظرات ()